Kwiat grzbiecisty (ang. dorsiventral, zygomorphic, łac. zygomorphicus)– kwiat posiadający taką budowę i układ poszczególnych części okwiatu, że ma tylko jedną oś symetrii. Kwiaty grzbieciste są bardziej zaawansowane ewolucyjnie, niż kwiaty promieniste posiadające dwie lub więcej osi symetrii. Występują np. w rodzinie bobowatych, storczykowatych, jasnotowatych i w wielu innych.

Wśród kwiatów grzbiecistych istnieje wiele różnych form budowy. W rodzinie bobowatych mają specyficzną budowę; poszczególne płatki korony mają różny kształt i tworzą tzw. żagielek, łódeczkę i skrzydełka. W rodzinie storczykowatych jeden z płatków różni się znacznie od pozostałych tworząc tzw. warżkę. U jasnotowatych zrośnięte płatki tworzą dwuwargową koronę. W rodzinie astrowatych sa to tzw. kwiaty języczkowe. U niektórych kwiatów grzbiecistych występuje rurkowaty i zamknięty na końcu wyrostek - ostroga.

Zapylenie krzyżowe (ksenogamia, allogamia) – rodzaj zapylenia, podczas którego pyłek dostający się na słupek pochodzi z pręcików kwiatu tego samego gatunku rośliny, ale znajdującego się na innej roślinie. Dla większości roślin zapylenie krzyżowe jest korzystne, gdyż gwarantuje większą różnorodność genową osobników potomnych. Większość roślin wykształciła więc różne mechanizmy zapobiegające samozapyleniu:

• przedprątność
• przedsłupność
• dwupienność
• różnosłupkowość
• samopłonność

W warunkach naturalnych zapylenie krzyżowe może nastąpić za pośrednictwem owadów (entomogamia), ptaków (ornitogamia) i innych zwierząt (zoogamia), wiatru (anemogamia, wody (hydrogamia). Kwiaty roślin wykazują szereg przystosowań umożliwiających zapylenie krzyżowe. Kwiaty zapylane przez owady i ptaki zwabiają je za pomocą barwy, dużych rozmiarów, zapachu, wytwarzaniem nektaru w miodnikach, dużej ilości pyłku. Kolorowe plamy i lśniące włoski wskazują owadom drogę do ukrytych w głębi kwiatu miodników. Jeżeli kwiaty są małe, zebrane są w duży, widoczny z daleka kwiatostan. Tak jest np. u słonecznika. Jego pojedynczy nibykwiat to w istocie setki malutkich kwiatków zebrane w koszyczek. Niektóre kwiaty np. szałwi mają specjalną budowę, dzięki której po usiądnięciu na nim owada znamię słupka wygina się dotykając go i zbierając przylepiony na nim pyłek, zebrany na innych kwiatach szałwii.

Brzozowce (Betulales) jest to rząd roślin z klasy dwuliściennych. Obejmuje on jedną rodzinę brzozowatych. Niektórzy nie wyodrębniają oddzielnego rzędu brzozowców, a rodzinę brzozowatych zaliczają do rzędu bukowców.

Drzewa i krzewy z tego rzędu są rozdzielnopłciowe i jednopienne. Posiadają pojedyncze liście z przylistkami oraz drobne i niepozorne kwiaty, które zebrane są w kwiatostany, tzw. kotki. Kwiaty są wiatropylne. Kwiaty męskie posiadają 4 pręciki, zaś żeńskie dwuszyjkowy słupek powstały ze zrośniętych 2 - 3 owocolistków. Zalążnia posiada od 2 do 6 komór, a w każdej umiejscowiony jest 1 lub 2 zalążki.

Kwiat pręcikowy, kwiat męski - kwiat zawierający tylko pręciki, nie posiadający natomiast słupków. Oddzielne kwiaty męskie i kwiaty żeńskie występują u niektórych gatunków roślin nasiennych. Kwiaty pręcikowe mogą występować na jednej roślinie wspólnie z kwiatami słupkowymi, wówczas mówimy o jednopienności, a rośliny takie nazywamy roślinami jednopiennymi. Jeżeli w obrębie jednego gatunku na jednym osobniku występują wyłącznie kwiaty słupkowe, a na innym kwiaty pręcikowe, wówczas mówimy o dwupienności, a rośliny takie nazywamy roślinami dwupiennymi. Często kwiaty męskie tworzą kwiatostany. Kwiaty męskie wytwarzają pyłek. Aby mógł on dokonać zapylenia kwiatów żeńskich, musi zostać na nie przeniesiony, np. za pomocą wiatru (anemogamia), zwierząt (zoogamia) lub wody (hydrogamia). Po przekwitnięciu kwiaty pręcikowe obumierają.

Występowanie oddzielnie kwiatów żeńskich i męskich (a zwłaszcza dwupienność), może być jednym z mechanizmów obronnych przed niekorzystnym dla większości roślin samozapyleniem.

Kwiat pręcikowy, kwiat męski - kwiat zawierający tylko pręciki, nie posiadający natomiast słupków. Oddzielne kwiaty męskie i kwiaty żeńskie występują u niektórych gatunków roślin nasiennych. Kwiaty pręcikowe mogą występować na jednej roślinie wspólnie z kwiatami słupkowymi, wówczas mówimy o jednopienności, a rośliny takie nazywamy roślinami jednopiennymi. Jeżeli w obrębie jednego gatunku na jednym osobniku występują wyłącznie kwiaty słupkowe, a na innym kwiaty pręcikowe, wówczas mówimy o dwupienności, a rośliny takie nazywamy roślinami dwupiennymi. Często kwiaty męskie tworzą kwiatostany. Kwiaty męskie wytwarzają pyłek. Aby mógł on dokonać zapylenia kwiatów żeńskich, musi zostać na nie przeniesiony, np. za pomocą wiatru (anemogamia), zwierząt (zoogamia) lub wody (hydrogamia). Po przekwitnięciu kwiaty pręcikowe obumierają.

Występowanie oddzielnie kwiatów żeńskich i męskich (a zwłaszcza dwupienność), może być jednym z mechanizmów obronnych przed niekorzystnym dla większości roślin samozapyleniem.

Aster alpejski (Aster alpinus L.) - gatunek byliny należący do rodziny astrowatych. Występuje w stanie dzikim w górach Europy. W Polsce w Tatrach i Pieninach. Jest rośliną rzadką. W górach Ameryki Południowej występują blisko spokrewnione gatunki.

Charakterystyka

Pokrój 

Roślina wieloletnia, półróżyczkowa, miękko owłosiona. Zwykle rośnie małymi kępkami.

Łodyga 

Wzniesiona lub podnosząca się, wysokości 15-40 cm. Dość gruba i przylegająco owłosiona.

Liście 

Odziomkowe łopatkowe lub klinowate, krótkoogonkowe. Wyrastające skrętolegle liście łodygowe są lancetowate, siedzące. Wszystkie liście są całobrzegie i silnie owłosione.

Kwiaty 

Kwiaty języczkowe fioletowe, rurkowate żółte, zebrane w koszyczki umieszczone pojedynczo na szczytach łodyg. Koszyczki te mają zieloną okrywę z wąskich, lancetowatych listeczków. Zewnętrzne, języczkowe kwiaty w koszyczku to kwiaty żeńskie , wewnętrzne, żółte, to kwiaty męskie. Kwiaty żeńskie mają jeden słupek, ich języczki wycięte są w 2-3 ząbki. Przedprątne kwiaty zapylane przez błonkówki kwitną od maja do czerwca.

Owoc 

Drobne niełupki z puchem kielichowym. Roślina wiatrosiewna.

Kłącze 

Silne, ukośnie rosnące.

Biotop, wymagania 

W górach rośnie na skalnych półkach, w szczelinach skał i u ich podnóża, na żwirku wapiennym lub niskich murawach, na stanowiskach słonecznych lub półcienistych. Roślina wapieniolubna i ciepłolubna, w związku z tym dużo częściej występuje na południowej stronie skał. Jej pionowy zasięg wynosi w polskich Tatrach do 2000 m n.p.m. Wymaga gleby przepuszczalnej i przeciętnie wilgotnej.

Odmiany

Wyhodowano wiele odmian o różnych barwach, m.in:`Albus`, `Dunkle Schőne`,`Pinkie`

Zobacz też

Rośliny tatrzańskie

Wachlarzyk – rodzaj kwiatostanu z grupy wierzchotek jednoramiennych. Ma kwiat na szczycie pędu. Od osi tego pędu wyrasta (zazwyczaj z kąta liścia) odgałęzienie drugiego rzędu, które znowu kończy się kwiatem. Kolejne odgałęzienia wyrastają naprzemiennie po obu stronach. Wachlarzyk jest bardzo podobny do dwurzędki – różni się od niej tym, że wszystkie kwiaty dorastają mniej więcej do tego samego poziomu. Najdłuższe szypułki mają kwiaty dolne, czym wyżej w górę, tym krótsze.
Kwiaty w wachlarzyku zaczynają kwitnąć od kwiatu znajdującego się w początkowej części kwiatostanu, stopniowo w kierunku pojawiających się osi drugiego, trzeciego i następnych rzędów, czyli od zewnątrz do wewnątrz kwiatostanu. Listki, z kątów których wyrastają te osie noszą nazwę podsadek.

Kolba (łac. spadix, ang. spadix) – rodzaj kwiatostanu roślin, zwany z rosyjskiego kaczanem. W botanice określeniem tym nazywa się kłos o silnie zgrubiałej osadce. Często w kolbie kwiaty ułożone są bardzo gęsto i ściśle obok siebie. Kolba występuje m. in. u niektórych roślin z rodziny arekowatych, obrazkowatych, wiechlinowatych. W kolbę zebrane są np. kwiaty żeńskie i ziarniaki kukurydzy.

Dwurzędka – rodzaj kwiatostanu z grupy wierzchotek jednoramiennych. Ma kwiat na szczycie pędu. Gdy kwiat ten zaczyna się rozwijać, wyrasta (zazwyczaj z kąta liścia) odgałęzienie drugiego rzędu, które znowu kończy się kwiatem. Kolejne odgałęzienia wyrastają naprzemiennie po obu stronach. Jest to dość rzadko spotykany typ kwiatostanu, występuje np. u niektórych gatunków z rodziny kosaćcowatych.

Dwurzędka jest bardzo podobna do wachlarzyka, różni się od niego tym, że szypułki poszczególnych kwiatów mają mniej więcej tę samą długość i wskutek tego kwiaty w dwurzędce nie znajdują się na jednym poziomie.
Kwiaty w dwurzędce zaczynają kwitnąć od kwiatu znajdującego się w początkowej części kwiatostanu, stopniowo w kierunku pojawiających się osi drugiego, trzeciego i następnych rzędów. Jeżeli kwiatostan jest wzniesiony, kwiaty kwitną od dołu w górę. Listki, z kątów których wyrastają te osie noszą nazwę podsadek.

Parczelina trójlistkowa (Ptelea trifoliata L.) - gatunek z rodziny rutowatych.

Charakterystyka

Pokrój

Krzew.

Liście 

Złożone z trzech całobrzegich listków, gruczołkowato przeświecających.

Kwiaty 

Niepozorne, promieniste, czterokrotne, zebrane w baldachogrona, koloru zielonkawożółtego. Wydzielają miły goździkowy zapach. Kwitnie w czerwcu.

Owoce 

Okrągły skrzydlak z dwoma spłaszczonymi orzeszkami, otoczony w koło szerokim skrzydełkiem . Pachnie chmielem. Podobny do owoców wiązu.

Biotop 

W Polsce jest sadzona w parkach i ogrodach.

Zastosowanie

W Ameryce Północnej dawnej owoce parczeliny trójlistkowej służyły jako namiastka chmielu przy produkcji piwa.